Ater-Ater dalam Bahasa Jawa

Konten [Tampil]

Ater-Ater

Ater-ater yaiku wuwuhan kang dumunung ana sangareping lingga. Wujuding ana 18 warna, yaiku:
dak, ko, di, ka, ke, sa,pa, pi, pra, pri, tar, kuma, kami, kapi, am, an, any, ang.

Jinising Ater-Ater

Ater-ater kang 18 warna cacahe iku kena kaperang dadi 3 warna, yaiku:

A. Ater-ater Tripurusa

Ater-ater tripurusa, yaiku ater-ater kang mujudaké sesulih purusa; cacahe ana 3 warna yaiku:
- dak - minangka sesulihing : utama purusa;
- ko - minangka sesulihing : madyama purusa;
- di - minangka sesulihing : pratama purusa.

Lumrahé mratélakaké tembung ”tanggap” (pasip).
Tuladha:
daktuku = aku sing tuku.
kotuku = kowe sing tuku.
dituku = dhewéke sing tuku.

B. Ater-ater Hanuswara

Ater-ater hanuswara (swara irung): lumrahé ateges solah tingkah utawa nindakake pagawéyan; cacahé ana 4 yaiku: am, an, any, ang.
Lumrahe’ mrate‘lakaké tembung ”tanduk” (aktip).
Tuladha:
am + bubur = ambubur = mbubur.
am + papak = ampapak = mapak. - (p, luluh).
am + watu = amwatu = matu. - (w, luluh).
an + dhangir = andhangir = ndhangir.
an + tandur = antandur = nandur. - (t, luluh).
an + théthél = anthéth‘el = néthél. - (th, luluh).
any + jupuk = anyjupuk = njupuk.
any + cakot = anycakot = nyakot. - (c, luluh).
any + sabun = anysabun = nyabun. - (s, luluh).
any + cucuk = anycucuk = nyucuk. -(nucuk).
any + susuk = anysusuk = nyusuk. - (nusuk).
any + sedya = anysedya = nyedya. -(nedya).
ang + we’tan = angwétan = ngétan. -(w dadi ng).
ang + kalah = angkalah = ngalah. - (k, luluh).
ang + aku = angaku = ngaku.
ang + gandul = anggandul = nggandul.

C. Ater-ater liyane: cacahe ana 11 yaiku: ka, ke, sa, pa, pi, pra, pri, tar, kuma, kami, kapi.


1. Ater-Ater "ka"
- Ater-ater 'ka' iku nelakake tembung kriya lan tembung aran. Kang wujud tembung kriya nelakake tanggap padha karo ater-ater 'di'. "katulis = ditulis, Katuku = dituku".
- Bedane ater-ater 'di' karo ater-ater 'ka', yaiku; Tanggap 'di' sing digatekake tumindaking pakaryane, Tanggap 'ka' negesake kasile tumindaking pakaryan.
- Tembung yen diater-ateri 'ka' iku yen dipanambangi 'i', panambang mau malih dadi 'an'. "katulisan = ditulisi, kajalukan = dijaluki".
- Kang nelakake tembung aran; karep, karsa, kapinteran, kabupaten, kakasih (ora maujud - abstrak).
- Ater-ater 'ka' ana kang nelakake unda usuk; mangsa kasa, mangsa karo, mangsa katelu.

2. Ater-ater "ke"
- Ater-ater 'ke' nelakake kaya dene tembung kaanan, tegese kaya awalan 'ter-', lan ora migatekake sapa sing nindakake pakaryan mau dadi ora dijarag; kesabet, keperang, kejeglong.
- Ater-ater 'ke' sok luluh karo purwaning lingga kang keraketan;
kolu < ke + ulu
kandeg < ke + andeg
kembet < ke + embet
kobong < ke + obong
kesuk < ke + esuk
keli < ke + ili
- Ana uga ater-ater 'ke' kang wis ora genah tegese;
kedhondhong = dhondhong
kepodhang = podhang
kedhele = dhele
kepundhung = pundhung

3. Ater-ater "kuma, kami, kapi"
Ater-ater "kuma, kami, kapi" iku nelakake tembung kaanan kang ateges mbangetake kaanan iku. Ater-ater kuma sok luluh karo aksara purwaning tembung;
kumawani = wani banget
kumandel = ngandel banget
kumratu = banget anggone kaya ratu
kumrujak = sedeng-sedenge banget dirujak
kamitenggengen = tenggengen banget
kamigilanen = gila banget
kapidereng = dereng banget

4. Ater-ater "sa"
a) Ater-ater 'sa' iku asale saka basa Sangskrit (Sanskerta) esa kang tegese siji, (mangsa kasa = mangsa kasiji, mangsa kapisan), lan ana uga ater-ater sa liyane.

b) Ater-ater 'sa' sing rumaket ing lingga kang apurwa aksara swara (vokal) iku sok kadunungan aksara k.
sa + enjing > sakenjing
sa + ujur > sakojur
sa + esuk > sakesuk
sa + eca > sakeca

c) Ater-ater 'sa' sok owah swarane yen rumaket ing tembung kang apurwa wa.
sawala > suwala
sawalik > suwalik
sawidak > suwidak
sawang > suwang
d) Tegese ater-ater 'sa':
1) Ater-ater 'sa' < esa:
(1) satus: siji satus
(2) wong sadesa: wong siji desa (kabeh wong ing desa)
(3) sing manggon saomah: sing manggon ing siji omah (sing manggon nunggal omah)
(4) sagajah gedhene: siji gajah gedhene (padha karo gajah gedhene)
(5) sasasina dibayar pira: siji sasine dibayar pira (saben sasi dibayar pira)

2) Ater-ater 'sa' :
(1) Entenana satekane: Entenana nganti teka.
(2) Sadadine omahe banjur duwe gawe: Bareng omahe wis dadi banjur duwe gawe.
(3) Garapen saselamu: garapen angger (janji) kowe sela.
(4) Sakarepe digugu: sabarang karepe digugu.
(5) Nyiliha kreta sajarane: Nyilih kreta karo jarane.
(6) Mangana sawaregmu: Mangan sapiro waregmu.
(7) Aja Iunga sadurunge bapak kondur: neIakake sawijining wektu bapak kondur.
(8) Tak ragati sakuwasaku: Tak ragati manut kuwasaku.

5. Ater-ater "pa"
1) Ater-ater 'pa' iku sok wujud "pan, pam, pang, pany", manut aksara irung kang dadi kulawargane aksara purwaning tembung kang diraketi. Ater-ater 'pa' iku kanggo ngater-ateri tembung lingga lan tembung andhahan.
a) lingga : patunggul, pancolot, pakon, polah, peling
b) andhahan : panungul, panyolot, pamundut, panjaluk, pangasahan

2) Ater-ater 'pa' iku nelakake tembung aran lan tembung kaanan.
a) aran : padhang, pasuketan, pametu, panuku.
b) kaanan : pandhukul, pandhisil, pandhelong.

3) Ater-ater 'pa' iku sok luluh karo aksara purwaning lingga, yen purwaning lingga aksara swara.
pa + eling > peling
pa + iji > piji
pa + utang > potang
pa + ulih > pulih
pa + akon > pakon

4) Tegese ater-ater 'pa'.
a) Tukua lading panyukuran : piranti
b) Ing kene ora ana omah panginepan : panggonan
c) Undangna padhang kae: tukang
d) Kartasura bedhah dhek perang pacinan: nelakake lelakon
e) Kowe oleh paukuman: bab sing sambung karo linggane
f) Sapa mbalang adohe: ukuran panggonan
g) Sapa nginang suwene: ukuran wektu
h) Pamanahe ora titis: anggone....
i) Apa panjaluke turutana: sing di....
j) Besuk panen murah beras: nelakake mangsa
k) Aku aweh pasumbang jarit: srana
l) Paturanmu aja beda: lesaning krida
k) Palayangane wis teka: wong kang pagaweane nindakake apa apa kang sambung karo linggane.

6. Ater-ater "pi"
Ater-ater 'pi' iku padha karo ater-ater 'pa', mung bae ater-ater 'pi' dirasa luwih bregas. Ater-ater 'pi' iku kanggo ngater-ateri tembung lingga lan tembung andhahan.
pawales > piwales
patuduh > pituduh
Panuju > pinuju
Pasungsung > pisungsung

7. Ater-ater "pra"
1) Ater-ater 'pra' iku satemene ater-ater Sansekerta (Sangskrit) kang tegese ngarep.
2) Ater-ater 'pra' iku sok owah dadi : pi, pe, per, pre, pri.
prasaja > persaja, presaja, pesaja
prakara > perkara, prekara, pekara
prayayi > priyaji, priyayi
pranata > pernata, prenata
prabawa > perbawa, prebawa

3) Kajaba ateges ngarep, ater-ater 'pra' isih ana kang tegese padha karo ater-ater 'pa'.
pranatan = panatan: piranti (sarana)
pratapan = patapan: panggonan
prajanji = kadadean utawa lesaning kriya kang kasebut ing linggane
prajurit = kaanane utawa pagawean kacetha ing linggane
pramila, pranyata = tegese padha karo linggane

8. Ater-ater "tar"
Ater-ater 'tar' sok owah dadi ter utawa 'tre'. Tembung kang oleh ater-ater iku tegese padha karo tegesing linggane, mung tembung kang ater-ater 'tar' iku dianggep luwih bregas tinimbang linggane.
tarkadang =terkadang =trekadang = kadang
tertamtu = tertamtu = tretamtu = tamtu
terbuka = terbuka = trebuka = buka
terwaca = terwaca = trewaca = waca

9. Ater-ater "mar, mara"
1) Ater-ater 'mar' utawa 'mara' iku padha karo awalan 'ber-' ing basa Indonesia.
martamu = mara tamu (= bertamu)
martapa = mara tapa (= bertapa) mardayoh = mara dayoh

2) Ater-ater 'mar' iku sok owah dadi 'mer' utawa 'mre'
martamu = mertamu = mretamu
mardayoh = merdayoh = mredayoh
martopo = mertopo = mretapa

Tuladhane ater-ater liyane:
ka + jupuk = kajupuk - (dijupuk = njarag).
ke + obong = keobong = kobong. - (ora kajarag).
sa + gunung = sagunung. - (siji utawa padha karo).
sa + esuk = saesuk = sakesuk - (wuwuh k) = siji
pa + emut = pemut
pa + ewuh = paewuh = pakewuh - (wuwuh k).
pa + jaluk = panjaluk -(sigeg swara irung).
pa + budi = pambudi - (sigeg swara irung).
pa + sandhang = panyandhang. (sigeg swara irung).
pa + aku = Pangaku - (sigeg swara irung).
pi + kukuh = pikukuh.
pra + jurit = prajurit.
pri + kanca = prikanca - (para utawa kabeh).
tar + waca = tarwaca = trewaca.
kuma + wani = kumawani - (luwih).
kami + tenggeng = kamitenggeng (en).
kapi + luyu = kapiluyu.

Berlangganan update artikel terbaru via email:

0 Response to "Ater-Ater dalam Bahasa Jawa"

Post a Comment

Silahkan berkomentar yang baik dan sopan, komentar dengan link aktif akan kami hapus.